ZAŁĄCZNIK NR 1
DO REGULAMINU ROK PTTK
„SZLAKIEM ZAMKÓW, PAŁACÓW I DWORÓW MAZOWSZA”
KANON KRAJOZNAWCZY
I. TOP 10:
Ciechanów, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – zamek książąt mazowieckich, 1 poł. XV w., gotyk (ruiny; ob. Muzeum Szlachty Mazowieckiej, miejsce letnich treningów bractw rycerskich oraz turniejów).
Jabłonna, woj. mazowieckie, pow. legionowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Poniatowskich, 2 poł. XVIII w., barok, klasycyzm (rezydencja biskupów płockich założona przez Michała Jerzego Poniatowskiego [brata króla Stanisława Augusta] – biskupa płockiego i prymasa Polski, później rezydencja ks. Józefa Poniatowskiego [bratanka prymasa], następnie Potockich; ob. Dom Zjazdów i Konferencji Polskiej Akademii Nauk), oficyna [tzw. Pawilon Królewski], pawilon chiński, oranżeria, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, park krajobrazowy.
Nieborów, łódzkie, pow. łowicki – zespół pałacowo-parkowy (założony przez kard. Michała Stefana Radziejowskiego – prymasa Polski): pałac Radziwiłłów, 2 poł. XVII w., barok, zabudowania gospodarcze, poł. XVIII w., oranżerie, stajnia, wozownia, Pawilon Myśliwski, budynek Manufaktury, ogród barokowy w stylu regularnym [francuskim], 2 poł. XVIII w., park krajobrazowy (ob. Oddział Muzeum Narodowego w Warszawie).
Opinogóra, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – zespół pałacowo-parkowy: zameczek Krasińskich, 1 poł. XIX w., neogotyk (ob. Muzeum Romantyzmu), domek podcieniowy, XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy, XIX w.
Płock, woj. mazowieckie – zamek książąt mazowieckich na Wzgórzu Tumskim n/Wisłą, XIII/XIV w., gotyk (ob. opactwo Benedyktynów; Muzeum Diecezjalne).
Pułtusk, woj. mazowieckie, pow. pułtuski – zamek biskupi n/Narwią, XIV-XVI w., renesans (przebywali tu m. in. król Zygmunt III Waza, król Szwecji Karol XII, cesarz Francji Napoleon I Bonaparte oraz carowie Rosji – Aleksander I i Aleksander II; ob. Dom Polonii Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”).
Szydłowiec, woj. mazowieckie, pow. szydłowiecki – zamek magnacki, XV/XVI w., renesans (rezydencja Szydłowieckich i Radziwiłłów; ob. Szydłowieckie Centrum Kultury i Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych).
Warszawa – Pałac Kultury i Nauki z Salą Kongresową, Plac Defilad 1, poł. XX w., (1952-1955), art deco, socrealizm (najwyższy budynek w Polsce – całkowita wysokość 230,68 m).
Warszawa – zespół pałacowo-parkowy w Wilanowie: pałac, 2 poł. XVII w. z Łazienką Lubomirskiej, barok (rezydencja króla Jana III Sobieskiego, później króla Augusta II Mocnego Sasa), oficyna, kordegarda, oranżeria, figarnia, stajnia, wozownia, dom ogrodnika, most rzymski, park XVII-XIX w. (ob. Muzeum Pałac w Wilanowie).
Warszawa – Zamek Królewski (Stare Miasto, pl. Zamkowy 4), XIV-XVIII w., barok (rezydencja książąt mazowieckich, następnie królowej Bony Sforzy – żony króla Zygmunta I Starego; po przeniesieniu przez Zygmunta III Wazę stolicy Polski z Krakowa do Warszawy główna rezydencja królów Polski, miejsce obrad Sejmu i Senatu [tu 3 maja 1791 r. Sejm Czteroletni uchwalił konstytucję], następnie siedziba władz I Rzeczypospolitej, później prezydenta II RP – Ignacego Mościckiego; na zamku przebywał cesarz Francji Napoleon I Bonaparte, który podjął tu decyzję o utworzeniu Księstwa Warszawskiego; mieszkali tu Ignacy Jan Paderewski i pisarz Stefan Żeromski; w Kaplicy Małej urna z sercem Tadeusza Kościuszki; ob. Muzeum Historii i Kultury Narodu Polskiego), Biblioteka Królewska; na Placu Zamkowym kolumna Zygmunta III Wazy, XVII w. – pierwszy świecki pomnik w Warszawie.
II. Zamki i ruiny:
Czersk, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – ruiny zamku książąt mazowieckich, XIV/XV w., gotyk (wzniesiony przez księcia Janusza I; co roku, w czerwcu, odbywa się tu impreza plenerowa „Święto Duchów”).
Gostynin, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – ruiny zamku książąt mazowieckich, XIV/XV w., gotyk (fundacji księcia Siemowita IV; w 2000 r. powołano Fundację na Rzecz Odbudowy Zamku Gostynińskiego; prace ruszyły w roku 2005).
Iłża, woj. mazowieckie, pow. radomski – ruiny zamku biskupów krakowskich, XIV w., renesans (gościli tu królowie Polski: Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt I Stary, Zygmunt III Waza i Władysław IV Waza oraz poeci Jan Kochanowski i Bolesław Leśmian).
Liw, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – ruiny zamku książąt mazowieckich n/Liwcem, XIV/XV w., gotyk (siedziba książąt mazowieckich, później dobra królowej Bony Sforzy – żony króla Zygmunta Starego; ob. muzeum zamkowe).
Łowicz, woj. łódzkie, pow. łowicki – ruiny zamku arcybiskupiego [prymasowskiego], poł. XIV w. (przebywał tu król Jan Kazimierz uchodząc z Warszawy na Śląsk przed Szwedami oraz kilkakrotnie król Jan III Sobieski; ob. w odbudowie).
Oporów, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zamek biskupi, XV w., gotyk (rezydencja prymasa Polski Władysława Oporowskiego; ob. Muzeum Wnętrz Stylowych), park krajobrazowy, 1 poł. XIX w.
Rawa Mazowiecka, woj. łódzkie, pow. rawski – ruiny zamku książąt mazowieckich, 2 poł. XIV w., gotyk (wzniesiony przez księcia Ziemowita III; po przyłączeniu Rawy do Korony zamek wyznaczono na miejsce przechowywania kwarty, tj. dochodów z królewszczyzny przeznaczonych na utrzymanie stałego wojska; ocalała do dziś wieża mieściła skarb kwarciany; ob. Muzeum Ziemi Rawskiej).
Sobota, woj. łódzkie, pow. łowicki – zamek rycerski, XV-XIX/XX w., renesans, neogotyk (w 1985 r. podczas badań archeologicznych w bryle dworu zidentyfikowano pozostałości sześciobocznej wieży, opiętej narożnymi przyporami, zbudowanej z cegły gotyckiej [jest to jedyny dotychczas zidentyfikowany fragment XV w. zamku]; najprawdopodobniej d. rezydencja obronna Doliwitów Sobockich, z której wywodzili się dwaj wysocy urzędnicy: wojewoda łęczycki – Jan i kasztelan łęczycki – Tomasz; najprawdopodobniej ten drugi, zajmujący wcześniej stanowisko miecznika, a potem sędziego łęczyckiego, podjął się budowy rodowego zamku).
Sochaczew, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – ruiny zamku książąt mazowieckich, XIV/XV w., gotyk (siedziba książąt mazowieckich, później starostów sochaczewskich; książę Siemowit III ogłosił tutaj pierwszy statut ogólnomazowiecki).
Szreńsk, pow. mławski – ruiny zamku rycerskiego, 1 poł. XVI w., gotyk (wzniesiony przez wojewodę płockiego Feliksa Szreńskiego); zamek posiadał cztery koliste wieże narożne, budynek bramny, Dom Duży i Dom Mniejszy, barbakan i fosy [Jędrzej Święcicki pisał w drugiej połowie XVI wieku: „Na całym Mazowszu nie ma takiego drugiego zamku, który by mógł się z nim zmierzyć pod względem kosztowności, kunsztownego wykonania i wytworności”]; zniszczony przez konfederatów barskich w XVIII w., park zamkowy; z upływem lat niezabezpieczone ruiny niszczone przez czas i miejscową ludność niestety powoli giną w oczach.
Tykocin, woj. podlaskie, pow. białostocki – zamek rycerski, XIV w., gotyk (w rękach króla Zygmunta Augusta pełnił funkcję arsenału koronnego, biblioteki i skarbca; później przekazany hetmanowi Stefanowi Czarnieckiemu; ob. zamek w odbudowie).
Warszawa – zamek Ostrogskich [pałac Zamoyskich, pałac Ordynacki], Powiśle, ul. Tamka 41, XVII-XIX w. (na przełomie XVI i XVII w. kasztelan krakowski Janusz Ostrogski planował wznieść na wysokiej skarpie wiślanej rezydencję w formie obronnego zamku [realizacji doczekał się jedynie bastion opinający krawędź skarpy]; w 1720 r. pałac wchodzi w posiadanie ordynatów Zamoyskich [stąd nazwa pałac Ordynacki]; obiekt ten przekształcany był wielokrotnie pełniąc kolejno funkcje lazaretu, fabryki wyrobów gumowych, Domu Zdrowia, Instytutu dla moralnie zaniedbanych dzieci, a w latach 1859-1939 stając się siedzibą Warszawskiego Konserwatorium Muzycznego; z budowlą tą związana jest legenda o złotej kaczce pilnującej w podziemiach olbrzymiego skarbu; ob. Towarzystwo im. Fryderyka Chopina; muzeum; niestety ob. w podziemiach zamku mieszczą się m. in. garaże).
Warszawa – zamek Ujazdowski, al. Ujazdowskie 6, poł. XVII w. (zamek myśliwski książąt mazowieckich, po przyłączeniu Mazowsza do Korony czasowa rezydencja królowej Bony Sforzy – żony króla Zygmunta I Starego, później podmiejska, letnia rezydencja Zygmunta III Wazy; obok zamku znajdował się drewniany pałac ks. Anny Jagiellonki [w 1578 r. podczas uroczystości weselnych Jana Zamoyskiego odbyła się tutaj prapremiera Odprawy Posłów greckich Jana Kochanowskiego]; niestety relikty tego budynku przestały istnieć w trakcie budowy Trasy Łazienkowskiej; w 1776 r. rezydencję nabył król Stanisław August Poniatowski i przeznaczył zamek na koszary; w latach 1809-1939 mieścił się tutaj Szpital Wojskowy; ob. Muzeum Zamku i Szpitala Wojskowego na Ujazdowie; Centrum Sztuki Współczesnej).
III. Pałace i dwory Mazowsza:
Babsk, woj. łódzkie, pow. rawski – zespół dworsko-parkowy: dwór, pocz. XIX w., klasycyzm, spichlerz, wozownia, stajnia, karczma, park krajobrazowy.
Bedlno, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac pocz. XX w., neoklasycyzm, park krajobrazowy.
Bęćkowo, woj. podlaskie, pow. grajewski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok.
Biała Rawska, woj. łódzkie, pow. rawski – pałac, poł. XIX w., neogotyk, neorenesans.
Białogórne, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – dwór, pocz. XX w., klasycyzm.
Bieżuń, woj. mazowieckie, pow. żuromiński – pałac Zamoyskich, 2 poł. XVIII w., barok, klasycyzm.
Boglewice, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Borkowice, woj. mazowieckie, pow. przysuski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Dembińskich, pocz. XX w., eklektyzm, park krajobrazowy w stylu angielskim.
Borowice, woj. mazowieckie, pow. płocki – zespół dworski: dwór, pocz. XX w., neorenesans, klasycyzm, park krajobrazowy, poł. XIX w.
Borowie, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm.
Borów, woj. łódzkie, pow. łowicki – dwór, 2 poł. XIX w., (miejsce urodzenia Władysława Grabskiego – premiera i ministra skarbu, „ojca polskiej złotówki”), park krajobrazowy.
Boża Wola, woj. mazowieckie, pow. miński – dwór, XVIII/XX w., neorenesans.
Bratoszewice, woj. łódzkie, pow. zgierski – pałac, 1 poł. XX w., barok, klasycyzm, modernizm.
Brześce, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – dwór, XVIII w., barok, klasycyzm (drewniany).
Brzeźno, woj. mazowieckie, pow. ostrołęcki – pałac, XIX/XX w., neoklasycyzm, park krajobrazowy.
Chajęty [d. Jaktory], woj. mazowieckie, pow. wołomiński – pałac 2 poł. XVIII w., klasycyzm, park krajobrazowy.
Chlebnia, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór, pocz. XX w., neobarok, modernizm.
Chlewiska, woj. mazowieckie, pow. szydłowiecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, XVII-XIX w., klasycyzm, kordegarda, stajnie, park krajobrazowy (właścicielami byli m. in. Stanisław Sołtyk – poseł Sejmu Czteroletniego, później marszałek sejmu, jeden z założycieli Towarzystwa Przyjaciół Nauk, następnie jego syn gen. Roman Sołtyk – uczestnik kampanii napoleońskich i Powstania Listopadowego; na jego wniosek detronizowano cara Mikołaja I).
Chociszewo, woj. mazowieckie, pow. płoński – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.
Chotynia, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm.
Chrzęsne, woj. mazowieckie, pow. wołomiński – pałac, poł. XVII w., renesans (na plenerach bywał tu malarz Władysław Podkowiński).
Ciechanowiec, woj. podlaskie, pow. wysokomazowiecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans (ob. Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka), oficyna w formie nieregularnej willi włoskiej, neorenesans, pawilon [tzw. „Leśniczówka”], stajnia, wozownia, ogród botaniczny roślin leczniczych, park krajobrazowy, (w parku skansen, m. in. dwór myśliwski przeniesiony z miejscowości Siemiony; Muzeum Weterynarii [największe w Europie]; muzeum pisanki).
Czerwonka, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm (ob. Szkoła Muzyczna).
Dańków, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół dworsko-parkowy: dwór, XIX/XX w., klasycyzm, 2 pawilony (drewniane); rządcówka, spichlerz, wozownia, park krajobrazowy.
Dębe Małe, woj. mazowieckie, pow. miński – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Dębinki, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac 2 poł. XVIII w., klasycyzm, oficyny, park krajobrazowy XVIII-XIX w. (ob. Państwowy Dom Dziecka).
Dęblin, woj. lubelskie, pow. rycki – zespół pałacowo-parkowy: pałac Mniszchów, poł. XVIII w., klasycyzm, 2 oficyny, kordegarda, pawilon ogrodowy, dom ogrodnika, park w stylu angielskim (ob. własność wojska).
Dłużew, woj. mazowieckie, pow. miński – dwór n/Świdrem, 1 pocz. XX w., klasycyzm (ob. dom pracy twórczej i ośrodek plenerowy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie).
Drozdowo, woj. mazowieckie, pow. płoński – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm.
Drwalew, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, oficyna, pawilon, park krajobrazowy, pocz. XIX w.
Dylew, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, pocz. XX w., barok, klasycyzm (ob. własność pianisty Marka Drewnowskiego; organizowany był tu Festiwal Muzyczny im. Józefa Hoffmana), park krajobrazowy.
Falenty, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – pałac, 1 poł. XVII w., neorenesans (gościł tu król Jan III Sobieski).
Felicjanów, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, 1 poł. XIX w., neorenesans, klasycyzm, park podworski (ob. siedziba władz Kościoła Katolickiego Mariawitów).
Gawłów, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – pałac, 2 poł. XIX w., neobarok, klasycyzm (ob. Dom Pomocy Społecznej).
Giżyce, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, XVIII/XIX w., neorenesans (neogotycka wieża).
Głuchy, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – dwór (miejsce urodzenia poety Cypriana Kamila Norwida, ob. własność aktorki Beaty Tyszkiewicz i reżysera Andrzeja Wajdy), XVIII w., klasycyzm (drewniany).
Gołaszew, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – dwór, poł. XIX w., neorenesans.
Gołyń, woj. łódzkie, pow. rawski – zespół dworsko-parkowy: dwór, poł. XIX w., park krajobrazowy, 2 poł. XIX w.
Gostomia, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, poł. XIX w., neobarok.
Goślice, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, XVIII w., neobarok.
Gradów, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Grodzisk Mazowiecki, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór Skarbków, 2 poł. XVIII w., barok, klasycyzm (wewnątrz unikalne polichromie autorstwa Jana Bogumiła Plerscha; ob. Państwowa Szkoła Muzyczna).
Grzegorzewice, woj. mazowieckie, pow. grodziski – pałac poł. XIX w., neorenesans.
Grzmiąca-Słubica,, woj. mazowieckie, pow. grodziski – pałac, poł. XIX w., neorenesans.
Guzów, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Helenów, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – zespół pałacowo-parkowy, pałac pocz. XIX w., neorenesans, park krajobrazowy (w parku rzeźby klasycystyczne).
Izdebno Kościelne, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm (ob. Dom Pomocy Społecznej).
Jadwisin, woj. mazowieckie, pow. legionowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Radziwiłłów, 2 poł. XIX w., neorenesans (ob. dom wypoczynkowy Urzędu Rady Ministrów), park krajobrazowy.
Janów, woj. mazowieckie, pow. miński – pałac, pocz. XX w., eklektyzm (ob. Zespół Szkół Agrotechnicznych).
Kaleń, woj. łódzkie, pow. rawski – pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm.
Kampinos, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.
Kąty, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm.
Kiernozia, woj. łódzkie, pow. łowicki – pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy (w parku kopiec ku czci Tadeusza Kościuszki).
Kobylin, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Kociszew, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, pocz. XX w., klasycyzm.
Kołbiel [Stara Wieś], woj. mazowieckie, pow. otwocki – pałac Zamoyskich, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Korczew, woj. mazowieckie, pow. siedlecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac Kuczyńskich [tzw. „Perła Podlasia”], 1 poł. XVIII w., barok, neogotyk, pałac letni Ostrowskich [tzw. „Syberia”], kaplica (d. oranżeria), studnia św. Jana Nepomucena, d. kordegarda, d. kuźnia, park krajobrazowy.
Korytnica, woj. mazowieckie, pow. garwoliński, dwór – 2 poł. XIX w., klasycyzm.
Koszelew, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, poł. XIX w., park krajobrazowy (ob. Dom Pomocy Społecznej).
Kozienice, woj. mazowieckie, pow. kozienicki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XVIII w., ob. bezstylowy (rezydencja króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, miejsce urodzenia króla Zygmunta I Starego, wcześniej bywał tu wielokrotnie król Władysław Jagiełło; ob. Muzeum Regionalne), kolumna upamiętniająca narodziny Zygmunta I Starego (najstarszy tego typu pomnik w Polsce), hamernia [kuźnia] – zabytkowa fabryka broni z XVIII w., park w stylu angielskim.
Koźniewo Wielkie, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok (drewniany).
Krobów, woj. mazowieckie, grójecki – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Krośniewice, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neobarok, oficyna, rządcówka, dom ogrodnika, oranżeria, kordegarda, park krajobrazowy, 2 poł. XIX w. (w zach. części parku najstarszy w Polsce obelisk, wzniesiony ku czci ks. Józefa Poniatowskiego).
Krzykosy, woj. mazowieckie, pow. płocki – pałac, pocz. XX w., renesans, klasycyzm.
Kutno, woj. mazowieckie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy Gierałty: pałac, 2 poł. XVIII w., rokoko, (gościli tu m. in. cesarz Francji Napoleon I Bonaparte, król pruski Fryderyk August oraz Charles de Gaulle) kaplica w kształcie rotundy, klasycyzm (ob. Muzeum Bitwy nad Bzurą), park krajobrazowy.
Kuznocin, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, pocz. XX w., barok, klasycyzm.
Lechanice, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, pocz. XX w. (drewniany).
Leszno, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, 1 poł. XVIII w., barok, rokoko.
Lipków, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – dwór, 2 poł. XVIII w., barok, klasycyzm (mieszkał tu i tworzył pisarz i noblista Henryk Sienkiewicz; na prośbę żony miejsce to uwiecznił na kartach powieści Ogniem i mieczem sytuując tu pojedynek Michała Wołodyjowskiego z Bohunem; d. prywatne muzeum sienkiewiczowskie stworzone przez ks. Wacława Kurowskiego [zm. w 1992 r. i wtedy muzeum zostało niestety zlikwidowane], ob. plebania pobliskiego kościoła św. Rocha).
Liw, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok (d. kancelaria starościńska).
Luberadz, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, manieryzm, park krajobrazowy, 1 poł. XIX w.
Lucień, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – pałac XVIII/XIX w., neoklasycyzm, park krajobrazowy.
Luszyn, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – zespół pałacowo-parkowy: pałac XVIII/XIX w., neobarok, kordegarda, park krajobrazowy, XIX w.
Łanięta, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, poł. XIX w., neogotyk, klasycyzm, oficyna, park krajobrazowy, pocz. XIX w.
Łąck, woj. mazowieckie, pow. płocki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans przypominający styl tzw. „willi włoskiej” (w okresie międzywojennym letnia rezydencja marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, w 1939 r. kwatera gen. Władysława Andersa – dowódcy Nowogródzkiej Brygady Kawalerii; w pałacu i parku nakręcono wiele scen do znanych filmów, m. in. Szatan z siódmej klasy, Stawka większa niż życie oraz Ogniem i mieczem), park krajobrazowy, XIX w.
Łęgonice, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy.
Łęki Kościelne, woj. łódzkie, pow. kutnowski – dwór, 2 poł. XVIII w., neobarok, klasycyzm (drewniany), park krajobrazowy, 1 poł. XIX w. (dwór wraz z malowniczym otoczeniem wykorzystywano w plenerach filmowych, m. in. kręcono tu serial telewizyjny Rodzina Połanieckich, oparty na motywach powieści Henryka Sienkiewicza).
Łomża, woj. podlaskie, pow. Łomża – pałac biskupi, XX w. (1925 r.), neoklasycyzm.
Łucznica, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – dwór Potockich, 1 poł. XIX w., klasycyzm (ob. siedziba Stowarzyszenia „Akademia Łucznica”), park podworski.
Machnatka, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, XVIII/XIX w., barok, klasycyzm.
Malina, woj. łódzkie, pow. kutnowski – pałac, 2 poł. XIX w., renesans.
Mała Wieś, woj. mazowieckie, pow. białobrzeski – zespół pałacowo-parkowy, pałac Walickich, XVIII w., klasycyzm (bywali tu: Jan Leon Kozietulski – słynny żołnierz w służbie Napoleona, Maria Walewska, gen. Józef Zajączek – namiestnik Królestwa Polskiego oraz wielki książę Konstanty, gościł tu także król Stanisław August Poniatowski), park krajobrazowy.
Michałów, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Miętne, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – zespół dworski: dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm, oficyna, 1 poł. XIX w., klasycyzm (drewniana), park podworski.
Miłonice, woj. łódzkie, pow. kutnowski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok (drewniany).
Mińsk Mazowiecki, woj. mazowieckie, pow. miński – pałac, pocz. XVII w., barok, klasycyzm, park krajobrazowy, 1 poł. XIX w. (ob. Miejski Dom Kultury).
Młochów, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – zespół pałacowo-parkowy, pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy, XIX w.
Mordy, woj. mazowieckie, pow. siedlecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XVIII w., klasycyzm, brama wjazdowa w formie wieży, poł. XVIII w., barok, dawna oranżeria, park krajobrazowy, XVIII w.
Niegów, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Nowe Miasto n/Pilicą, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XVIII w., barok, park krajobrazowy.
Nowe Paski, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.
Nowy Duninów, woj. mazowieckie, pow. płocki – zespól pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans, pałacyk myśliwski, 2 poł. XVIII w., zameczek, 2 poł. XIX w., neogotyk, park krajobrazowy.
Obory, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – zespół dworsko-parkowy: dwór Ryxów, 2 poł. XVII w., barok (ob. Dom Pracy Twórczej Związku Literatów Polskich; przebywała tu cała plejada twórców II poł. XX w., m. in. Miron Białoszewski, Jan Brzechwa, Konstanty Ildefons Gałczyński, Stanisław Grochowiak, Józef Hen, Melchior Wańkowicz oraz Jerzy Skolimowski i Andrzej Wajda), podworski park krajobrazowy.
Ogorzelice, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans, klasycyzm.
Ojrzanów, woj. mazowieckie, pow. grodziski – pałac, 2 poł. XIX w., klasycyzm.
Opypy, woj. mazowieckie, pow. grodziski – zespół pałacowo-parkowy „Wiśnin”: pałac pocz. XX w., park krajobrazowy XIX/XX w. (d. majątek ks. Józefa Poniatowskiego).
Orońsko, woj. mazowieckie, pow. szydłowiecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, dawna oranżeria, spichlerz, stajnia (ob. Centrum Rzeźby Polskiej: Muzeum Józefa Brandta [znanego malarza batalisty], Muzeum Sztuki Współczesnej, Muzeum Orońska, galerie wystawiennicze, pracownie rzeźbiarskie), park krajobrazowy (plenerowa wystawa rzeźby).
Osiek, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, pocz. XX w., barok, klasycyzm, park krajobrazowy, poł. XIX w.
Osuchów, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, XIX w., neorenesans, neoklasycyzm, park krajobrazowy XVIII/XIX w. (ob. Centralny Ośrodek Szkoleniowy ZUS).
Otwock Wielki, woj. mazowieckie, pow. otwocki – pałac Bielińskich, XVII/XVIII w., barok (w 1752 r. Franciszek Bieliński wydał tu dokument powołujący w Ostrowie Wielkopolskim pierwszą w Polsce zawodową straż pożarną).
Ożarów Mazowiecki, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm (2.10.1944 r. podpisano tu kapitulację Powstania Warszawskiego).
Palczew-Parcele, woj. mazowieckie, pow. grójecki – Biały Pałac, XIX w., klasycyzm.
Paplin, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – dwór, poł. XVIII w., barok.
Pass, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm.
Pepłowo, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, XIX w., neorenesans.
Petrykozy, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm (dworek szlachecki odrestaurowany przez aktora Wojciecha Siemiona, który stworzył tu Wiejską Galerię Sztuki).
Pęcice, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – pałac, pocz. XIX w., klasycyzm (zbudowany staraniem ks. Pawła Sapiehy na potrzeby loży masońskiej „Braci Polaków Zjednoczonych na Wschodzie Warszawy”; ob. pensjonat „Dwór Polski”), park krajobrazowy.
Piaseczno, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – dworek w stylu romantycznym [tzw. „Poniatówka”], pocz. XIX w. (bywał tu ks. Józef Poniatowski), park krajobrazowy (ob. park miejski).
Pilaszków, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm (w czasie Powstania Kościuszkowskiego kwatera gen. Jana Henryka Dąbrowskiego; przebywali tu również Józef Wybicki – przyszły autor słów Mazurka Dąbrowskiego oraz gen. Stanisław Mokronowski – dowódca wojsk Księstwa Mazowieckiego oraz ks. Józef Poniatowski, który tutaj przystąpił do Powstania).
Płońsk-Poświętne, woj. mazowieckie, pow. płoński – zespół dworsko-parkowy: dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm, oficyna, 2 poł. XIX w. (przebywał tu jako guwerner u rodziny Weyherów pisarz i późniejszy noblista Henryk Sienkiewicz), park podworski.
Podzamcze, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – zespół pałacowo-parkowy: pałac Zamoyskich, 1 poł. XIX w., klasycyzm, oficyna, poł. XIX w., klasycyzm, rządcówka, poł. XIX w., neogotyk, tzw. budynek administracyjny, stajnie, park krajobrazowy, pocz. XIX w. (tablice upamiętniające bitwę maciejowicką; pod jedną z lip opatrywany był tu Tadeusz Kościuszko).
Policzna, woj. mazowieckie, pow. zwoleński – pałac, 2 poł. XIX w., renesans.
Popowo Kościelne, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, neogotyk, oficyna, park krajobrazowy.
Poryte-Jabłoń, woj. podlaskie, pow. zambrowski – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Prażmów, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm.
Promna, woj. mazowieckie, pow. białobrzeski – pałac, XVIII/XIX w., klasycyzm.
Psary, woj. łódzkie, pow. łowicki – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans, park krajobrazowy.
Radziejowice, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – zespól pałacowo-parkowy: pałac, poł. XVII w., barok, klasycyzm, zameczek, XVI/XVII w., neogotyk (miejsce urodzenia kard. Michała Stefana Radziejowskiego, prymasa Polski; największa w Polsce ekspozycja dzieł Józefa Chełmońskiego), dworek administratora, XVIII/XIX w., klasycyzm, galeria, park krajobrazowy, XIX w.
Raszyn, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Zygmunta Opackiego (letnia rezydencja króla Zygmunta III Wazy), pocz. XVII w., neorenesans, oficyny i oranżeria, poł. XIX w., park krajobrazowy, poł. XVIII w.
Ryki, woj. lubelskie, pow. rycki – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.
Rytomoczydła, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół dworsko-parkowy: dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy.
Sanniki, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neoklasycyzm (ob. Ośrodek Pamięci Fryderyka Chopina), park krajobrazowy (miejsce koncertów fortepianowych, pomnik kompozytora).
Seroczyn, woj. mazowieckie, pow. siedlecki – pałac, 2 poł XIX w., neorenesans, dwór (drewniany), 1 poł. XIX w., klasycyzm (Jerzy Antczak reżyserując Noce i dnie kręcił tu wszystkie sceny filmowego Serbinowa).
Seroki-Parcela, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – pałac, pocz. XX w., barok.
Siedlce, woj. mazowieckie, pow. Siedlce – zespół pałacowo-ogrodowy: pałac Ogińskich, 1 poł. XVIII w., klasycyzm, oficyna, kaplica pw. Św. Krzyża, 2 poł. XVIII w., pawilon ogrodowy, park miejski Aleksandria (b. posiadłość Józefy Aleksandry Ogińskiej z Czartoryskich i jej męża Michała Kazimierza Ogińskiego – hetmana wielkiego litewskiego, pisarza i europejskiej sławy muzyka, autora znanego poloneza; gościł tu m. in. król Stanisław August Poniatowski oraz Tadeusz Kościuszko; tworzyli tu poeci oświecenia: Franciszek Karpiński, Julian Ursyn Niemcewicz i Franciszek Dionizy Kniaźnin; ob. Akademia Podlaska).
Sinołęka, woj. mazowieckie, pow. miński – zespół dworsko-parkowy: dwór, 1 poł. XIX w. (drewniany), dwór, pocz. XX w., spichlerz 2 poł. XVIII w. (drewniany), kaplica podworska XVII-XVIII w., (drewniana), park podworski, 1 poł. XIX w.
Skierniewice, woj. mazowieckie, pow. Skierniewice – zespół pałacowo-parkowy: pałac prymasowski, pocz. XVIII w., barok, (rezydencja arcybiskupów gnieźnieńskich; później rezydowali tu m. in. Wielki Książę Konstanty oraz carowie Mikołaj I i Aleksander I; ob. siedziba Instytutu Warzywnictwa) kuchnia pałacowa, oficyny, brama parkowa z kordegardami, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, Willa „Aleksandria” [Pałacyk Myśliwski], 1 poł. XIX w., eklektyzm, wozownia, park pałacowy, XVIII-XIX w.
Skotniki, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, 2 poł. XIX w., eklektyzm.
Skrzeszewy, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans (ob. Dom Pomocy Społecznej „Caritas“), park krajobrazowy.
Słubice, woj. mazowieckie, pow. płocki – pałac, XVIII w., klasycyzm.
Smoszewo, woj. mazowieckie, pow. nowodworski – pałac, 2 poł. XIX w. (ob. Szkolne Schronisko Młodzieżowe PTSM), park krajobrazowy.
Sobienie Szlacheckie, woj. mazowieckie, pow. otwocki – pałac Jeziorskich, poł. XIX w., klasycyzm.
Sochaczew-Chodaków, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, XIX w., klasycyzm.
Sokołów, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – dwór 2 poł. XVIII w., barok (drewniany), park krajobrazowy pocz. XIX w.
Sójki, woj. łódzkie, pow. kutnowski – dwór, 1 poł. XIX w., neogotyk, neorenesans, park krajobrazowy, 2 poł. XIX w.
Srebrna, woj. mazowieckie, pow. płocki – zespół pałacowo-parkowy: pałac XVIII/XIX w., neorenesans, oficyna, park krajobrazowy, 2 poł. XIX w. (gościli tu m. in. pisarze: Julian Tuwim i Tadeusz Dołęga-Mostowicz).
Stanisławów, woj. mazowieckie, pow. miński – dwór, pocz. XX w., barok, klasycyzm.
Starawieś, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – pałac, 2 poł. XVI w., neogotyk (wzniesiony dla ks. Bogusława Radziwiłła), oficyna, XIX w., brama i kordegarda XVII w., neogotyk.
Staroźreby, woj. mazowieckie, pow. płocki – pałac XVIII/XIX w., barok, klasycyzm, park krajobrazowy, 2 poł. XVIII w.
Sterdyń, woj. mazowieckie, pow. sokołowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Ossolińskich, XVIII/XIX w., barok, oficyny, park w stylu angielskim.
Strzelce, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac 2 poł. XIX w., neorenesans, cukrownia, gorzelnia, stajnia, park krajobrazowy, poł. XIX w. (ob. Zakład Doświadczalny Hodowli i Aklimatyzacji Roślin).
Sucha Szlachecka, woj. mazowieckie, pow. białobrzeski – pałac, 2 poł. XIX w.
Sucha, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – dwór, 1 poł. XVIII w., barok (miejsce to odwiedził król Stanisław August Poniatowski), park krajobrazowy, skansen (ob. własność prof. Marka Kwiatkowskiego, Muzeum Architektury Drewnianej Regionu Siedleckiego; w jednej z chat miał się ukrywać podczas Powstania Styczniowego ks. Stanisław Brzóska, generał i naczelny kapelan jednego z powstańczych oddziałów).
Sufczyn, woj. mazowieckie, pow. otwocki – dwór [tzw. „Dudzianka”], pocz. XIX w., klasycyzm.
Szczawin, woj. mazowieckie, pow. ostrołęcki – pałac, pocz. XIX w., klasycyzm.
Szczuki, woj. mazowieckie, pow. makowski – dwór, poł. XIX w. (mieszkała tu nauczycielka Maria Skłodowska [Curie] późniejsza noblistka; ob. ruina).
Szulmierz, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – dwór, 2 poł. XIX w., neogotyk, neorenesans (mieszkał tu jako guwerner pisarz Stefan Żeromski), park krajobrazowy.
Szymanów, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – pałac, XIX w., neorenesans.
Ślężany, woj. mazowieckie, pow. wołomiński – pałac, 2 poł. XIX w., eklektyzm (ob. bank).
Świdno, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XVIII w., barok, klasycyzm, spichlerz, stróżówka, park krajobrazowy.
Teresin, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – pałac, XIX/XX w., eklektyzm.
Tomczyce, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, poł. XIX w., klasycyzm.
Trąbki, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm.
Trębki Nowe, woj. mazowieckie, pow. nowodworski – Jaworowy Dwór, 1 poł. XVIII w., klasycyzm.
Trojanów, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.
Tułowice, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, XVIII/XIX w., klasycyzm (w odrestaurowanych budynkach gospodarskich mieści się zbiór pojazdów dworskich z terenów Mazowsza i Małopolski).
Tybory-Kamianka, woj. podlaskie, pow. wysokomazowiecki – dwór, poł. XIX w., klasycyzm (ob. archiwum Polskiej Akademii Nauk).
Ujazd, woj. łódzkie, pow. tomaszewski – pałac, 2 poł. XIX w., neogotyk, park krajobrazowy.
Ujazdowo, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – dwór, 1 poł. XX w., klasycyzm.
Walewice, woj. łódzkie, pow. łowicki – pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm.
Warka-Winiary, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XVII w., ob. bezstylowy (miejsce urodzenia Kazimierza Pułaskiego – późniejszego generała, bohatera Polski i USA; ob. muzeum jego imienia), park krajobrazowy, XVIII-XIX w.
Wiązowna, woj. mazowieckie, pow. otwocki – pałac, 1 poł. XIX w., neobarok.
Wilków Pierwszy, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, XIX/XX w., neorenesans, neobarok,
Wojszyce, woj. łódzkie, pow. kutnowski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok (drewniany).
Wola Boglewska, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, XIX w., neorenesans.
Wola Chojnata, woj. łódzkie, pow. rawski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans, spichlerz, stajnia, park krajobrazowy, pocz. XIX w.
Wola Rasztowska, woj. mazowieckie, pow. wołomiński – pałac, 2 poł. XVII w., barok (letnia rezydencja Jana III Sobieskiego; ob. szkoła podstawowa).
Wola Suchożebrska, woj. mazowieckie, pow. siedlecki – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy 1 poł. XIX w.
Wyszków, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (bywał tu poeta Cyprian Kamil Norwid).
Zaborów, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, pocz. XX w., eklektyzm, secesja.
Zaborówek, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, 1 poł. XIX w., neorenesans, klasycyzm.
Zakrzew, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, poł. XIX w., eklektyzm.
Zalesie, woj. mazowieckie, pow. grójecki, gm. Grójec – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.
Zamajdan-Olszyny, woj. mazowieckie, pow. otwocki – dwór Chrzanowskich, XIX w. (od listopada 1939 r. przebywali tu komendanci armii podziemnej: gen. Stefan Rowecki „Grot” i gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski; dwór był świadkiem opracowywania przez nich struktur organizacji Służby Zwycięstwu Polski – Związku Walki Zbrojnej czyli tworzenia Armii Krajowej).
Zarybie, woj. mazowieckie, pow. grodziski – pałac, 1 poł. XX w., neobarok (ob. seminarium duchowne Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego).
Zielonki-Parcela, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, poł. XIX w., neorenesans, eklektyzm, zabytkowy park.
Żabia Wola, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm.
Żaków, woj. mazowieckie, pow. miński – dwór 2 poł. XIX w., neogotyk, klasycyzm.
Żdżary, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, XIX w., klasycyzm.
Żelechów, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, oficyna, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, park krajobrazowy, 2 poł. XVIII w.
IV. Pałace Warszawy:
Belweder – ul. Belwederska 54/56, zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XVIII w., klasycyzm (była siedziba Prezydenta RP; ob. muzeum marszałka Józefa Piłsudskiego), pawilon św. Diany (drewniany), Most Egipski, park, 2 poł. XIX w.
„Królikarnia” – Mokotów, ul. Puławska 113 a – zespół pałacowy: pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (podczas Insurekcji Kościuszkowskiej rezydował tu Tadeusz Kościuszko; ob. Muzeum Xawerego Dunikowskiego – Oddział Muzeum Narodowego w Warszawie), budynki gospodarcze, kuchnia, most, park krajobrazowy, XVIII w.
Łazienki Królewskie – ul. Agrykoli 1; wejście główne al. Ujazdowskie – zespół pałacowo-parkowy: pałac „Na Wodzie”, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (letnia rezydencja króla Stanisława Augusta Poniatowskiego; tutaj odbywały się słynne „Obiady Czwartkowe”; ob. muzeum), pałac Myślewicki, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (rezydencja ks. Józefa Poniatowskiego; ob. muzeum), Biały Domek, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (mieszkał tu przebywający na wygnaniu król Francji Ludwik XVIII), Wielka Oficyna [Szkoła Podchorążych tzw. „Podchorążówka”], XVIII w., klasycyzm (uczniowie Szkoły Podchorążych przejściem przez most Sobieskiego i szturmem na Belweder rozpoczęli Powstanie Listopadowe; ob. muzeum), oranżeria [Stara Pomarańczarnia], Nowa Pomarańczarnia, XVIII w. (teatr dworski, ob. muzeum), amfiteatr [„Teatr na Wyspie”], Stara i Nowa Kordegarda, Wodozbiór [tzw. „Rezerwuar”], palmiarnia, 2 poł. XIX w., d. stajnie i wozownie, Dom Ogrodnika, 1 poł. XIX w., Ermitaż, XVII/XVIII w., park XVII-XIX w.
Pałac Blanka – Stare Miasto, ul. Senatorska 14, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (podczas Powstania Warszawskiego poległ tu poeta i żołnierz AK Krzysztof Kamil Baczyński; pierwszy budynek w Warszawie odbudowany po zniszczeniach wojennych; ob. Ministerstwo Sportu).
Pałac Borchów [pałac Arcybiskupi] – Stare Miasto, ul. Miodowa 17/19, XVIII w., barok, klasycyzm (ob. siedziba prymasa Polski).
Pałac Branickich [pałac „Na Skarpie”] – al. Na Skarpie 20/26, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (ob. Muzeum Ziemi PAN).
Pałac Czapskich [pałac Raczyńskich] – ul. Krakowskie Przedmieście 5, 2 poł. XVII w., barok (ob. Akademia Sztuk Pięknych).
Pałac Jabłonowskich – Plac Teatralny, ul. Senatorska 14/16, XVIII w. (ob. bank).
Pałac Kazimierzowski – ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, 1 poł. XVII w., klasycyzm (pałac fundacji króla Jana Kazimierza; ob. siedziba rektoratu Uniwersytetu Warszawskiego i Muzeum Historii UW), mur oporowy, ogród.
Pałac Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu – Plac Bankowy 3/5, 1 poł. XIX w., klasycyzm (pracował tu jako aplikant Juliusz Słowacki; ob. siedziba Prezydenta Warszawy, Urząd m. st. Warszawy i Mazowiecki Urząd Wojewódzki) oraz pałac Ministra Skarbu, 1 poł. XIX w., renesans (ob. biura Urzędu m. st. Warszawy).
Pałac Krasińskich [pałac Rzeczypospolitej] – pl. Krasińskich 5, 2 poł. XVII w., barok (ob. Biblioteka Narodowa), ogród, pocz. XVIII w., brama, 2 studnie.
Pałac Krasińskich na Ursynowie – Ursynów, ul. Nowoursynowska 166, poł. XVIII w., klasycyzm, neorenesans, park XVIII-XIX w.
Pałac Lubomirskich – pl. Żelaznej Bramy 10, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (celem zamknięcia kompozycji tzw. „Osi Saskiej” w 1970 r. pałac obrócono o 78 stopni; operacja trwała półtora miesiąca).
Pałac Małachowskich – Stare Miasto, ul. Senatorska 11, poł. XVIII w., barok (ob. Zarząd Główny PTTK).
Pałac Mostowskich – Muranów, ul. Nowolipie 2, 2 poł. XVIII w., barok (koncertował tu Fryderyk Chopin; ob. Komenda Stołecznej Policji).
Pałac Paca [pałac Radziwiłłów] – Stare Miasto, ul. Miodowa 15, 2 poł. XVII w., barok, klasycyzm (wzniesiony dla Radziwiłłów, później własność gen. Ludwika Michała Paca, uczestnika wojen napoleońskich, adiutanta cesarza i członka Rządu Tymczasowego podczas powstania listopadowego; wystawne i kosztowne pałace Paca, dowodziły jego bogactwa i przeszły do skarbnicy polskich powiedzonek w postaci: „Wart Pac pałaca, a pałac Paca”; ob. Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej), budynek bramny, 1 poł. XIX w.
Pałac „Pod Blachą” – Stare Miasto, pl. Zamkowy 2, pocz. XVIII w., barok (mieszkał tu ks. Józef Poniatowski).
Pałac Potockich – ul. Krakowskie Przedmieście 15, XVIII w., klasycyzm (ob. siedziba Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego).
Pałac Potockich w Natolinie – Ursynów, ul. Nowoursynowska 84, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (ob. siedziba Centrum Europejskiego Natolin), oficyna, pawilon ogrodowy [świątynia dorycka], domki dozorców, gajówka, akwedukt, park, pocz. XIX w.
Pałac Prezydencki [pałac Radziwiłłów, pałac Namiestnikowski] – ul. Krakowskie Przedmieście 46/48, XVII w., klasycyzm (największy z warszawskich pałaców; ob. siedziba Prezydenta RP).
Pałac Przebendowskich [pałac Zawiszów] – al. Solidarności 62, 1 poł. XVIII w., barok (ob. Muzeum Niepodległości i Kino Paradiso).
Pałac Saski – Ogród Saski, pl. Marszałka Józefa Piłsudskiego (nieistniejący dziś barokowy pałac z pocz. XVIII w., który po zniszczeniach podczas Powstania Listopadowego przebudowano w stylu klasycyzmu dodając koryncką kolumnadę [umieszczono tu później Grób Nieznanego Żołnierza, który do dziś znajduje się w jej pozostałościach]; rezydencja królewska Sasów; w dwudziestoleciu międzywojennym mieścił się tu Sztab Generalny Wojska Polskiego, a w latach 1930-37 Biuro Szyfrów, gdzie po raz pierwszy złamano kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma; w roku 2006 podczas prac archeologicznych odsłonięto fundamenty pałacu i udostępniono je publiczności; pałac ma być odbudowany i oddany w roku 2009).
Pałac Staszica – ul. Nowy Świat 72, pocz. XIX w., klasycyzm (ob. siedziba Polskiej Akademii Nauk oraz Towarzystwa Naukowego Warszawskiego).
Pałac Tyszkiewiczów-Potockich – ul. Krakowskie Przedmieście 32, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (ob. Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego), oficyna.
Pałac Zamoyskich – ul. Foksal 1/2/4, 2 poł. XIX w., neorenesans, 2 oficyny, domek dozorcy, park.
V. Inne obiekty:
Czarnolas, woj. mazowieckie, pow. zwoleński – dworek (mieszkał tu i tworzył poeta Jan Kochanowski; ob. muzeum).
Gołotczyzna, woj. mazowieckie pow. ciechanowski – Willa „Krzewnia” (mieszkał tu i tworzył pisarz Aleksander Świętochowski; ob. Muzeum Pozytywizmu i Muzeum Szlachty Mazowieckiej), obok dworek Aleksandry Bąkowskiej [współpracownicy Aleksandra Świętochowskiego], park krajobrazowy.
Kuklówka Zarzeczna, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – dwór modrzewiowy, 2 poł. XIX w. (mieszkał tu i tworzył malarz Józef Chełmoński).
Podkowa Leśna, woj. mazowieckie, pow. grodziski – Willa „Stawisko”, żartobliwie zwana pałacem, XX w. (1924-28), klasycyzm (d. własność poety i prozaika, współtwórcy grupy Skamander Jarosława Iwaszkiewicza i jego żony Anny; bywało tu wiele znanych osób świata kultury, m. in. poeta i noblista Czesław Miłosz, poeta i żołnierz AK Krzysztof Kamil Baczyński, poeci Jan Lechoń, Antoni Słonimski i Julian Tuwim, pisarze Stanisław Dygat i Jerzy Putrament, reżyser, scenarzysta i kompozytor Leon Schiller, kompozytor Karol Szymanowski, kompozytor i dyrygent Witold Lutosławski, pianista Artur Rubinstein, a także filozof, etyk i estetyk Władysław Tatarkiewicz oraz pisarz, publicysta i krytyk muzyczny Jerzy Waldorff; ob. Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów).
Sulejówek, woj. mazowieckie, pow. miński – dworek „Milusin” (w latach 20. XX w. mieszkał tu marszałek Józef Piłsudski, ob. muzeum), pocz. XX w., klasycyzm.
Warszawa – Barbakan (budowla obronna w pasie warszawskich murów obronnych na przejściu ze Starego Miasta do Nowego Miasta), 1 poł. XVI w., gotyk.
Wola Okrzejska, woj. lubelskie, pow. łukowski – d. oficyna dworska, 1 poł. XIX w., (miejsce urodzenia Henryka Sienkiewicza – późniejszego noblisty; ob. muzeum).
Wołomin, woj. mazowieckie, pow. wołomiński – „Dom nad Łąkami” [Dom Nałkowskich], XIX w. – Muzeum Wacława i Zofii Nałkowskich.
Zagórze, woj. mazowieckie, pow. otwocki – dworek Rodziewiczówny „Wyraj”, pocz. XX w. (tu Maria Rodziewiczówna mieszkała przez 2 ostatnie lata swojego życia i napisała Lato leśnych ludzi).
Żelazowa Wola, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – Dom Chopina [d. oficyna dworu Skarbków], pocz. XIX w. (miejsce urodzenia Fryderyka Chopina; ob. muzeum).
VI. Obiekt dodatkowy obowiązkowy:
Pilaszków, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – Muzeum Dworu Polskiego (obowiązkowo na stopień złoty odznaki).
Kanon opracował Roman Henryk Orlicz – Instruktor Krajoznawstwa Polski i Przodownik Turystyki Pieszej II st.
Zalecana literatura:
Grupa I
Publikacje o obiektach z terenu Mazowsza oraz Warszawy i okolic
![]() |
Szymon Bijak, |
![]() |
Wojciech Fijałkowski |
![]() |
Wiesław Głębocki, |
![]() |
Radosław Głowacki, |
![]() |
Lechosław Herz, |
![]() |
Lechosław Herz, |
![]() |
Jakub Jagiełło, |
![]() |
Jakub Jagiełło, |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski [tekst], |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski, |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski, |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski, |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski, |
![]() |
Leszek Kajzer, |
![]() |
Maria Irena Kwiatkowska, |
![]() |
Marek Kwiatkowski, |
![]() |
Piotr Libicki, |
![]() |
Barbara Milanowska, |
![]() |
Christian Parma, |
![]() |
Christian Parma, |
![]() |
Christian Parma, |
![]() |
Christian Parma [zdjęcia], |
![]() |
Małgorzata Rozbicka, |
![]() |
Zdzisław Skrok, |
![]() |
Robert Sypek [oprac.], |
![]() |
Agnieszka i Robert Sypkowie, |
![]() |
Aleksander Grzegorz Turczyk, |
![]() |
Aleksander Grzegorz Turczyk, |
Grupa II
Publikacje o obiektach z całej Polski,
zawierające opisy budowli z terenu historycznego Mazowsza
(wymagane regulaminowo)
![]() |
Anna Becker-Kulińska, |
![]() |
Agnieszka i Włodek Bilińscy, |
![]() |
Magdalena Binkowska [oprac. tekstu], |
![]() |
Janusz Bogdanowski, |
![]() |
Marek Borucki, |
![]() |
Konrad Kazimierz Czapliński, |
![]() |
Marta Dvořák, |
![]() |
Marta Dvořák, |
![]() |
Olga Dyba, |
![]() |
Hanna Faryna-Paszkiewicz, |
![]() |
Łukasz Gaweł, |
![]() |
Łukasz Gaweł, |
![]() |
Marek Gaworski, |
![]() |
Tadeusz Glinka, |
![]() |
Bohdan Guerquin, |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski, |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski, |
![]() |
Tadeusz S. Jaroszewski, |
![]() |
Izabela Kaczyńska, |
![]() |
Izabela Kaczyńska, |
![]() |
Leszek Kajzer, |
![]() |
Roman Marcinek, |
![]() |
Stanisław Markowski, |
![]() |
Zdzisław Moliński, |
![]() |
Najpiękniejsze zamki i pałace w Polsce, |
![]() |
Najpiękniejsze zamki Polski, |
![]() |
Liliana Olchowik-Adamowska, |
![]() |
Małgorzata Omilanowska, |
![]() |
Robert Pasieczny, |
![]() |
Marcin Pielesz, |
![]() |
Ewa Różycka, |
![]() |
Andrzej Siwek, |
![]() |
Jerzy Smoczyński, |
![]() |
Jerzy Smoczyński, |
![]() |
Tadeusz Szydłowski, |
![]() |
Zuzanna Śliwa, |
![]() |
Maciej Węgrzyn, |
![]() |
Tadeusz Zielniewicz, |
![]() |
Zenon Żyburtowicz, |
![]() |
Zenon Żyburtowicz, |
![]() |
Zenon Żyburtowicz, |
![]() |
Zenon Żyburtowicz, |
Grupa III
Mapy
![]() |
Beata Konopska, |
![]() |
Mapa zamków Polski, |
![]() |
Albin Marciniak, |
![]() |
Krzysztof Marciniak [oprac.], |
![]() |
Józef Matusik, |
![]() |
Józef Matusik, |
![]() |
Marcin Papaj, |
![]() |
Polska – mapa zamków i pałaców, |
![]() Zapraszamy do zwiedzania |
Pobierz załącznik nr 1 do Regulaminu Odznaki lub